De Van Galenbuurt wordt omringt door de Polderweg, De Kanaalweg en de Javastraat. De Polderweg doorsnijdt het plangebied van zuid naar noord, de Kanaalweg en de Javastraat doorsnijden de Van Galenbuurt van west naar oost. Alle andere wegen hebben een functie als woonstraat en verblijfsgebied. Hier mag in de meeste gevallen 30 kilometer per uur gereden worden.

In de Van Galenbuurt is de parkeerdruk in de woongebieden groot. Parkeren buiten de parkeerconcentraties kan langs de Polderweg, wat voor een deel betaald is, en langs de Prins Hendriklaan (betaald en onbetaald). Daarnaast zijn er, net buiten het plangebied, twee openbare parkeerterreinen. Dit is bij het Koningsplein 60 plaatsen, vrij parkeren) en het Polderplein (110 plaatsen, betaald parkeren tegen een laag tarief).

Op het terrein achter Krugerstraat 99 zullen enkele nieuwbouwwoningen/appartementen gerealiseerd worden. De woning aan de Cornelis Evertsenstraat 31 is al 12 jaar in gebruik voor kamerverhuur. Het verhuren van maximaal vier kamers in dit pand wordt toegestaan.

De Van Galenbuurt bestaat voor een groot deel uit kleine, vooroorlogse woningen.Er is een behoefte aan uitbreiding. Er is een grote vraag naar dakkapellen. In het bestemmingsplan wordt geregeld dat er dakkapellen gemaakt worden over de hele breedte van de voorgevel.

Sinds juni 2004 heeft het voormalige gemeentehuis aan de Kerkgracht 1 een woonbestemming, maar deze bestemming nooit gerealiseerd. Het pand is momenteel in gebruik als kantoor en daarom krijgt de locatie Kerkgracht 1 een kantoorbestemming.

In 2009 besloot de gemeente Den Helder een nieuw bestemmingsplan voor de Van Galenbuurt te ontwikkelen. Een bestemmingsplan hoort elke tien jaar te worden herzien. Voor de Van Galenbuurt werd het bestemmingsplan in 1996 voor het laatst herzien. Een herziening van het plangebied was dus nodig.

Een herziening van een plangebied is nodig, omdat er moet worden voldaan aan het actuele rijksbeleid en het provinciale beleid. Ook is er een structuurvisie. Wanneer het bestemmingsplan wordt geactualiseerd, leidt dat er toe dat een bestemmingsplan flexibel wordt. Een nieuw plan speelt namelijk zoveel mogelijk in op de te verwachte toekomstige ontwikkelingen.

De Van Galenbuurt is vooral een woongebied en heeft een beperkt aantal voorzieningen. De hoofdfunctie van het plangebied is dan ook wonen en dat zal ook zo blijven. Het karakter is voornamelijk dat van een rustige woonwijk met een aantal daaraan toegevoegde andere functies die passen bij dat karakter.

In de Van Galenbuurt staat twee kerken langs de kerkgracht: een Rooms Katholieke Kerk en een Doopsgezine Kerk. Aan de Kerkgracht 4 vinden de zittingen van de kantonrechter plaats, dit gebeurt sinds 1 mei 2005. Op de Hertzogstraat 7 is het buurthuis ‘De Beuk’. In het buurthuis worden allerlei buurtactiviteiten georganiseerd. Ook is er een kinderverblijf te vinden in de Van Galenbuurt: KDV Wiele Wiele Stap. Deze is gevestigd in de Wilhelminastraat 82.

Langs de Van Galenstraat en de Polderweg zijn enkele kleinschalige winkels gevestigd. Er is bijvoorbeeld een buurtwinkel, een afhaalzaak, een dierenwinkel, een verfwinkel, een ruitersportzaak en een witgoed-specialist. Ook is er een accountantskantoor en een kapper. Bij het Koningsplein is een bank.

De Van Galebuurt heeft rond de 2400 inwoners. Er zijn 1880 huishoudens, waarvan het grootste gedeelte (42%) een éénpersoonshuishouden is. 30% van de huishoudens in de Van Galenbuurt is met kinderen. Het grootste gedeelte, namelijk 38%, van de inwoners van de Van Galenbuurt is tussen de 25 en de 44 jaar.

Het gemiddelde inkomen van de Van Galenbuurt is 16.000 euro. 39% van de inwoners heeft een laag inkomen en 9% heeft een hoog inkomen. 10% ontvangt een pensioen en 18% is niet actief in het beroepsleven.

In de Van Galenbuurt staan 1185 woningen, waarvan er zeventig te koop staan. De gemiddelde waarde van een woning in de Van Galenbuurt is 114.000 euro. 22% van de woningen in de Van Galenbuurt is een huurwoning.

Den Helder is vanuit het waddeneiland, het Eijlandt van Huysduinen, ontstaan. Het dorp Duisduinen lag ten westen van het eiland en bestond al aan het begin van de achtste eeuw. Rond 1500 ontstond op het eiland de plaats ‘Helder’, wat zich ongeveer één kilometer ten noorden van het huidige Oud Den Helder bevond. Op die plaats is nu zee. Rond 1600 waren de eilanden Huisduinen en Callantsoog nog van elkaar gescheiden door een strandvlakte die in het oosten overging in een waddenggebied. Op die blakte kwamen duintjes voor, welke ook wel ‘Oogduinen’ worden genoemd. Deze lagen drie of vier kilometer van de kunstlijn en kregen de naam ‘binnenduintjes’ of ‘nollen’. Op oude kaarten zijn er zes duinen te vinden: De Schooten (tegenwoord Nollen), de Garst, Middelzand, Reynke’s zand, Quelderduin (tegenwoordig De Kooy) en Queldering van het Koegras.

Door middel van een dijk werd in 1610 het eiland aan het vaste land verbonden. In 1817 werd het kweldergebied, welke onder water was komen te staan, ingepolderd. Den Helder bestond vanaf dat moment uit het voormalige eiland en aanpolderingen.

De Van Galenbuurt werd rond 1900 aangelegd, ten westen van het voormalige station. De Van Galenbuurt is in twee fasen tot stand gekomen. De eerste fase was vanaf ongeveer 1890 en de tweede fase begon rond 1920. De wijk werd bebouwd met goedkope woningen die allemaal onder één kap stonden. In 1901 kwam er een Woningwet, welke gemeenten met meer dan 10.000 inwoners verplicht stelde om een uitbreidingsplan op te stellen. Door deze wet begon in 1913 de bouw van woningbouwcomplexen. Het laatste woningbouwcomplex werd in 1922 rond de Van Galenstraat gebouwd. Het complex was gedeeltelijk in de stijl van de Amterdamse School en bevatte een kantoor en twee winkels.